Wat er met uw pensioensparen gebeurt op uw zestigste

Van alle vragen over pensioensparen is er één die bijna iedereen verkeerd beantwoordt: wanneer wordt dat geld belast? Het meest gegeven antwoord is ‘als ik het opneem’. Voor de meeste Belgische pensioenspaarcontracten klopt dat niet.

De eindbelasting valt doorgaans op een vast moment in uw leven, los van de vraag of u op dat moment iets opneemt. Wie dat weet, kan zijn stortingen beter plannen. Wie het niet weet, schrikt van een afhouding die hij niet had aangevraagd.

Pensioensparen is de derde pijler

Het Belgische pensioenstelsel wordt vaak in pijlers beschreven. De eerste is het wettelijk pensioen, de tweede het aanvullend pensioen via het werk, en de derde het pensioensparen dat u zelf vrijwillig opbouwt bij een bank of verzekeraar.

De overheid moedigt die derde pijler aan met een belastingvermindering op uw jaarlijkse stortingen. Er bestaan twee formules met elk hun eigen maximumbedrag en hun eigen percentage aan vermindering. De bedragen worden jaarlijks geïndexeerd en staan bij de FOD Financiën.

Belangrijk om te onthouden: die vermindering is geen rendement en geen gegarandeerde opbrengst. Ze verlaagt uw belasting in het jaar van storting. Wat het product zelf opbrengt, hangt af van het product.

De anticipatieve heffing op uw 60e

Hier zit de kern. Bent u een pensioenspaarcontract gestart vóór uw 55e verjaardag, dan wordt op uw 60e verjaardag een eenmalige heffing van 8% op het opgebouwde kapitaal ingehouden.

Dat gebeurt automatisch. U hoeft niets aan te vragen, niets op te nemen en niets te ondertekenen. Uw instelling houdt het bedrag in en stort het door. U ziet het terug als een afhouding op uw overzicht.

Startte u uw contract op of na uw 55e, dan geldt een andere timing: de heffing valt dan op de tiende verjaardag van het contract. De logica is dezelfde – voorkomen dat iemand kort voor de opname nog snel het maximum stort – maar het moment verschilt.

De heffing is geen opname

Na de heffing blijft uw contract gewoon doorlopen en blijft uw kapitaal belegd. Er wordt niets uitbetaald en u hoeft niets te beslissen. Alleen het fiscale luik is afgehandeld.

Waarom de wetgever dit zo heeft geregeld

Zonder vast moment zou pensioensparen een manier worden om belasting onbeperkt uit te stellen. Door de heffing op een vast tijdstip te leggen, is het fiscale verhaal afgerond terwijl u nog spaart – en kan de wetgever tegelijk mensen blijven aanmoedigen om ook daarna te storten.

Dat laatste is namelijk het interessante gevolg, en het is meteen het stuk dat het vaakst gemist wordt.

Wat er na de heffing gebeurt

Stortingen die u na de anticipatieve heffing doet, worden niet opnieuw aan die heffing onderworpen. Tegelijk kunnen ze, zolang u aan de voorwaarden voldoet, nog altijd recht geven op de belastingvermindering.

Voor wie tussen 60 en de pensioenleeftijd nog blijft werken, kunnen die jaren fiscaal dus gunstig uitvallen. Of dat in uw geval zo is, hangt af van uw contract en uw situatie – vraag het na bij uw bank of verzekeraar.

Pensioensparen en langetermijnsparen zijn niet hetzelfde

Twee producten worden voortdurend door elkaar gehaald, en dat leidt tot verkeerde verwachtingen over de timing van de belasting.

Pensioensparen is het product dat hierboven is beschreven: een afzonderlijk pensioenspaarfonds of een pensioenspaarverzekering, met een eigen jaarlijks maximumbedrag en een eigen belastingvermindering.

Langetermijnsparen is een andere formule, meestal via een levensverzekering, met een eigen maximumbedrag dat afhangt van uw beroepsinkomen. Ook daar bestaat een anticipatieve heffing, maar de voorwaarden en het tarief verschillen, en het maximumbedrag kan bovendien al geheel of gedeeltelijk opgebruikt zijn door een woonkrediet.

Dat laatste is het meest voorkomende misverstand: wie voor zijn woning een hypothecair krediet afbetaalt waarvan de kapitaalaflossingen fiscaal worden ingebracht, heeft vaak minder of geen ruimte meer binnen het langetermijnsparen. Voor het pensioensparen staat die ruimte los.

Hebt u beide producten lopen, bekijk ze dan apart. Vraag per contract de startdatum op en wanneer de heffing valt. De data kunnen jaren uit elkaar liggen.

En als u het geld eerder nodig hebt?

Een opname vóór het moment waarop de anticipatieve heffing valt, wordt in de regel zwaarder belast. Dat is bewust zo: het product is bedoeld als langetermijnspaarvorm.

Overweegt u toch een vervroegde opname, vraag dan eerst schriftelijk op welk tarief er dan geldt en wat het u netto oplevert. Dat is bij uw eigen instelling op te vragen en kost niets.

Een rekenvoorbeeld

Dit voorbeeld is illustratief. De bedragen zijn verzonnen om het mechanisme te tonen en vormen geen simulatie van een bestaand contract.

Wat u concreet kunt nagaan

1. Zoek de startdatum van uw pensioenspaarcontract op. Die bepaalt wanneer de heffing valt.
2. Bent u de 60 al gepasseerd, controleer dan op uw overzicht of de heffing is ingehouden.
3. Vraag uw instelling of verdere stortingen in uw geval nog recht geven op belastingvermindering.
4. Hebt u meerdere contracten, bekijk ze dan apart – de startdatum kan verschillen.
5. Zet dit naast uw tweede pijler en uw wettelijk pensioen voor een volledig beeld.

De kern

Pensioensparen volgt zijn eigen kalender, los van uw pensioendatum. De heffing valt op een leeftijd, niet op een beslissing. Wie die datum kent, kan de jaren erna bewust gebruiken; wie hem niet kent, ziet alleen een onverwachte afhouding op een overzicht. Het is een van de weinige fiscale momenten rond uw pensioen die u jaren vooraf exact kunt plannen.